Twee jaar Omgevingswet: wat flexwonen nu betekent voor Edam-Volendam
Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Die wet verving tientallen oude wetten en regels rond bouwen, wonen en ruimtelijke ordening. Nu gemeenten ruim twee jaar ervaring hebben met het nieuwe stelsel, wordt steeds duidelijker welke mogelijkheden het biedt voor flexibele woonvormen zoals tiny houses en verplaatsbare woonunits.
Voor een gemeente als Edam-Volendam, waar bouwgrond schaars is en de druk op de woningmarkt hoog, is die verschuiving relevant. Het lokale karakter en de beperkte ruimte in de kernen maken traditionele grootschalige nieuwbouw lastig. Flexwoningen bieden een route om sneller betaalbare woonruimte te realiseren, juist op plekken waar reguliere bouwplannen vastlopen op procedures of beschikbaar terrein.
De Omgevingswet maakt het voor gemeenten eenvoudiger om tijdelijk af te wijken van het omgevingsplan. Wie in de regio een woonunit wil plaatsen, kan tegenwoordig via Mylittlehouse het volledige traject laten begeleiden, van unitkeuze en vergunningaanvraag tot fundering. Dat soort ontzorging is waardevol, want ondanks de nieuwe wet blijft de regelgeving rond plaatsing voor particulieren ingewikkeld.
Sneller afwijken van het omgevingsplan
Onder de oude Wet ruimtelijke ordening konden gemeenten al tijdelijke vergunningen verlenen, maar het proces was omslachtig. De Omgevingswet bundelt die bevoegdheden. Via een zogenaamde buitenplanse omgevingsplanactiviteit kan een gemeente nu toestaan dat een woonunit voor maximaal tien jaar op een locatie staat, ook als het omgevingsplan dat niet expliciet toelaat.
Op de pagina over flexwonen van de Rijksoverheid wordt deze werkwijze uitgelicht als een van de instrumenten om het woningtekort aan te pakken. Het kabinet stimuleert gemeenten actief om locaties aan te wijzen voor tijdelijke woonvormen. De vraag is of en hoe snel Edam-Volendam daarvan gebruikmaakt.
Beperkte ruimte vraagt om creatieve oplossingen
Edam-Volendam telt ruim 36.000 inwoners verdeeld over meerdere kernen. De historische centra van Edam en Volendam laten weinig ruimte voor uitbreiding. Tegelijkertijd vertrekken starters en jongeren uit de gemeente omdat betaalbare huur- of koopwoningen nauwelijks beschikbaar zijn. Dat patroon is herkenbaar in veel gemeenten rondom het Markermeer en de Zaanstreek.
Tiny houses en compacte woonunits passen op kleinere kavels dan reguliere woningen. Ze kunnen worden geplaatst op braakliggende terreinen, agrarische grond met een gewijzigde bestemming of zelfs op het erf van bestaande woningen. Voor die laatste optie is het wel noodzakelijk dat de gemeente een vergunning verleent en dat de unit voldoet aan bouwbesluit-eisen rond isolatie, veiligheid en aansluiting op nutsvoorzieningen.
Een aanbieder als Mylittlehouse levert units die volledig zijn ingericht met keuken en woonruimte, en neemt ook de gemeentelijke begeleiding voor zijn rekening. Dat is geen overbodige luxe in een regio waar veel particulieren worstelen met de vraag welke stappen ze moeten zetten voordat een unit daadwerkelijk geplaatst mag worden.
Politieke wil als beslissende factor
De technische en juridische mogelijkheden voor flexwonen zijn er. Wat achterblijft in veel gemeenten is de politieke bereidheid om concrete locaties aan te wijzen. Gemeenteraden zijn soms huiverig voor weerstand van omwonenden of vrezen dat tijdelijke oplossingen permanent worden. Die aarzeling vertraagt het proces aanzienlijk.
In de gemeente Edam-Volendam zijn in eerdere woonvisies betaalbaar wonen en huisvesting voor jongeren als speerpunten benoemd. Flexwoningen passen binnen die ambities, mits de gemeente actief locaties identificeert en het vergunningproces vlot laat verlopen. Het landelijke woningbouwbeleid biedt daarbij financiele en juridische steun die gemeenten kunnen benutten.
Geen wondermiddel, wel een realistisch tussenstation
Flexwoningen vervangen permanente nieuwbouw niet. Ze zijn bedoeld als tijdelijke oplossing, met verhuurperiodes die doorgaans varieren van zes tot 36 maanden bij partijen als Mylittlehouse, of langer bij gemeentelijke projecten. Voor iemand die nu dringend woonruimte zoekt in Edam-Volendam, kan dat verschil maken tussen vertrekken uit de gemeente of blijven.
De komende jaren zal blijken of de gemeente de mogelijkheden van de Omgevingswet ook daadwerkelijk benut voor flexwonen. De instrumenten liggen klaar. Het is aan de lokale politiek en ambtenarij om er tempo achter te zetten, zodat de mensen die nu op een wachtlijst staan niet nog langer hoeven te wachten.
Aan het laden ...