Van wijndruif naar glas: hoe champagne wordt gemaakt
Champagne is misschien wel de meest iconische mousserende wijn ter wereld. Wie aan feestelijke momenten denkt, ziet vaak meteen een fonkelend glas voor zich dat wordt gevuld met deze bruisende drank uit Frankrijk. Maar voordat een fles wordt ontkurkt, heeft de champagne een lange reis achter de rug: van wijndruif tot glas. In dit artikel nemen we je stap voor stap mee door het bijzondere productieproces en vergelijken we de champagnemethode met andere mousserende wijntechnieken. Ook kijken we naar de Nederlandse wijnbouw: worden er in Nederland mousserende wijnen gemaakt?
Stap 1: De druif en de oogst
Elke fles champagne begint in de wijngaard. Alleen mousserende wijnen die in de Champagne-regio in Frankrijk worden geproduceerd, mogen officieel de naam Champagne dragen. De belangrijkste wijndruiven die worden gebruikt voor champagne zijn Chardonnay, Pinot Noir en Pinot Meunier. Deze rassen zijn perfect geschikt voor het koele klimaat en de kalkrijke bodem van de regio.
De oogst in Champagne gebeurt vaak nog met de hand. Dat komt doordat de druiven onbeschadigd moeten blijven; zelfs een kleine kneuzing kan de smaak beïnvloeden.
Stap 2: Eerste persing en eerste gisting
Na de oogst worden de druiven snel geperst. De eerste persing, la cuvée, levert het zuiverste sap op. Daarna volgt de eerste fermentatie: de suikers in het druivensap worden omgezet in alcohol. Er ontstaat een stille, niet-mousserende basiswijn. Deze wijn is zuur, strak en nog lang niet wat wij champagne noemen.
Stap 3: Assemblage – het mengen van wijnen
Een kenmerkend aspect van champagne is de assemblage. De wijnmaker mengt verschillende basiswijnen uit meerdere wijngaarden, druivenrassen en soms zelfs oogstjaren. Hierdoor wordt een consistente stijl gecreëerd die bij het huis past. Sommige champagnes zijn millésimé (jaartalchampagnes) en bestaan uit wijn van één uitzonderlijk goed jaar.
Stap 4: Tweede gisting in de fles
Dan volgt de stap die champagne zijn bubbels geeft: de tweede gisting. De wijnmaker voegt een mengsel van suiker en gist (liqueur de tirage), waarna de wijn in fles wordt gebotteld en afgesloten met een tijdelijke kroonkurk. In de fles zet de gist de suiker om in alcohol en koolzuur, dat nergens heen kan – en dus in de wijn blijft. Hierdoor ontstaan de karakteristieke bubbels.
Stap 5: Rijping op de gist
Champagne rijpt minstens 15 maanden, maar vaak meerdere jaren. Tijdens deze periode ligt de fles horizontaal in een koele kelder. De afgestorven gistcellen geven smaak en complexiteit af; dit noemen we autolyse. De zachte brioche- en toastaroma’s die veel champagne kenmerken, ontstaan precies in deze fase.
Stap 6: Remuage en dégorgement
Na de rijping moet de bezinkende gist uit de fles worden verwijderd. Bij remuage worden flessen langzaam gedraaid zodat de gist in de hals van de fles zakt. Vervolgens volgt dégorgement: de hals wordt ingevroren en het gistpropje schiet eruit wanneer de kroonkurk wordt verwijderd.
Ten slotte wordt de fles bijgevuld met de liqueur d’expédition, een mengsel van wijn en suiker dat het zoetheidsniveau bepaalt (bijv. brut, sec of demi-sec).
Champagne vs. andere mousserende wijnmethodes
Champagne wordt gemaakt volgens de traditionele methode, met de tweede gisting in de fles. Andere mousserende wijnen, zoals Prosecco, gebruiken vaak de Charmat-methode, waarbij de tweede gisting plaatsvindt in grote tanks. Hierdoor worden prosecco’s frisser, fruitiger en lichter van karakter, terwijl champagne meer complexiteit en diepgang heeft door de flesrijping op gist.
Nederlandse mousserende wijn – ook in Noord-Holland
Hoewel Nederland geen Champagne heet te zijn, wordt er in toenemende mate kwaliteitswijn gemaakt – ook mousserend! In Limburg zijn er diverse producenten die mousserende wijn maken volgens de traditionele methode. In Noord-Holland vind je kleinere wijngaarden zoals Wijngaard Saalhof in Wognum en Wijngaard De Koen in Purmerend, waar eveneens mousserende wijnen worden geproduceerd. Het Nederlandse klimaat wordt door opwarming zelfs steeds geschikter voor frisse en zuurgedreven mousserende wijnen.
Conclusie:
Champagne is een product van precisie, geduld en vakmanschap. Van zorgvuldig geselecteerde wijndruiven tot de tweede gisting in de fles – elke stap draagt bij aan het unieke karakter. En hoewel champagne alleen uit Frankrijk mag komen, maakt Nederland steeds meer mousserende wijnen die het ontdekken waard zijn.
