Verbod mobieltje in de klas en gebruik van social media vereist verantwoordelijkheid van overheid, school en ouders:
‘Je kunt het niet aan je kind over laten, dat ze weten wat goed is en op tijd stoppen’
Vanaf 1 januari heeft de overheid middelbare scholen opgedragen mobiele telefoons uit de klas te bannen. Het leidt af, er is minder onderling contact tussen scholieren, social media heeft een positieve maar ook negatieve invloed op de sociale ontwikkeling en het welbevinden van de jongeren. In deze week werd tevens bekend dat er wachtlijsten zijn bij oogartsen, waar steeds meer kinderen terechtkomen vanwege het vele turen naar een (klein) scherm. Jeanine van Schendel en Hans Werkman vertellen over hoe de scholen – als De Triade en het Don Bosco College – er mee omgaan. Ina Koning doet namens de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoek naar het gebruik van social media onder jongeren en de impact daarvan op hun welzijn. Zij publiceerde onlangs in de Volkskrant dat de overheid moet ingrijpen, omdat de initiatieven die internationale techbedrijven nemen om social media-verslaving te voorkomen, niet serieus te nemen zijn. Daarover vertelde zij enkele weken geleden ook in het tv-programma ‘Kassa’.
n
n
Door: Eddy Veerman
n
,,Wij waren er dit schooljaar al mee begonnen, nog vóór het verbod officieel werd aangekondigd”, zegt Jeanine van Schendel, directrice van De Triade. ,,Het is bij ons al gewoon, dat elke leerling zijn of haar telefoon in een afsluitbare telefoonkoffer legt, de docent kan de koffer wel of niet op slot doen, aan het einde van de les kan de telefoon weer worden meegenomen. Wij hebben voorafgaand geïnformeerd naar ervaringen van andere scholen. Een zak om op te hangen, zoals die vaak wordt gebruikt, is kwetsbaarder en je kunt je camera in zo’n zak aan laten staan. Dat wilden we niet. Nu ligt de telefoon netjes opgeborgen en is goed beschermd. En mocht er iets als een plotse ontruiming zijn, dan pakt de docent de koffer op en loopt met de leerlingen mee.”
,,Over deze keuze hebben we met docenten overlegd en dan is het ook een kwestie van: of we doen het allemaal, of we doen het niet.” Sindsdien hebben zich nauwelijks tot geen opmerkelijke dingen voor gedaan. ,,Vanaf minuut één was er geen enkel probleem. Een enkele leerling die er twee – ook een oude telefoon – meenam en het zo probeerde te omzeilen.”
Voorheen was er wel eens sprake van oneigenlijk gebruik in de klas. ,,Dan belandde zo’n telefoon bij mij. Wat opviel was dat de betreffende leerling dan honderden berichtjes binnenkreeg. Terwijl ze anders die telefoon in hun broekzak droegen. Maar de hersenen van jongeren kunnen niet twee dingen tegelijk in een klas. Ondanks dat je er niet op kijkt, is je hoofd toch onbewust bezig met dat je iets binnenkrijgt. Er was continue afleiding voor leerlingen.”
In de pauze hebben de leerlingen hun smartphone tot hun beschikking. ,,Maar je ziet dat ze niet allemaal de hele tijd op hun telefoon zitten. Wij lopen rond, kijken en praten ook met kinderen, er is ook genoeg interactie tussen leerlingen. Deze aanpak bevalt ons heel goed en de leerlingen ook. We hadden aanvankelijk wat weerstand verwacht vanuit die leerlingen, maar dat is er niet geweest.”
,,Social media-gebruik is iets wat kinderen echt moeten leren. En volwassenen ook”, vervolgt Van Schendel. ,,Wij praten over de gevaren en over hoe je met elkaar omgaat, tijdens onze Gelukskunde-lessen en de mentorlessen wordt daar breed aandacht aan besteed. En aan ‘wat is waar’. Er wordt soms van alles beweerd. Dat is lastig en het wordt straks niet minder lastig, gezien het gebeuren rond AI (Kunstmatige Intelligentie, red.). Het blijft iets waar je als school aandacht aan moet besteden.”
Op het Don Bosco College moeten de smartphones sinds begin van dit schooljaar bij het ingaan van de les in de zogeheten telefoontas worden gedropt. Waar het mobieltje in het verleden nog wel eens mee werd gedragen, de les in, wordt daar nu scherper op gelet. ,,Wij lopen een traject dat ‘Regie in de klas’ heet en willen een aantal uniforme afspraken maken, die in de school van toepassing zijn. Ook omtrent het verbannen van de mobiele telefoon in de les”, zegt rector-bestuurder Hans Werkman. ,,De facto komt er bijna geen misbruik voor. Er gebeurt wel eens wat, maar dat is uitzondering en geen regel. Daarmee voldoen we aan de richtlijn van de overheid. Als je naar de richtlijnen kijkt, mag je uitzonderingen maken – voor educatief gebruik – en dat doen we in de regel niet.”
‘‘Social media zorgt voor veel sociale druk bij vooral meisjes. Dat zien wij op school ook”
,,We hebben komend half jaar nog de tijd om te kijken of we nóg een stap verder willen. Voor nu weten we bijvoorbeeld dat leerlingen en ouders voor de Magister App (waarin ze schoolinfo en cijfers kunnen zien, red.) en roosterwijzigingen hangen aan apparatuur als de telefoon of laptop.” Leerlingen kunnen ook van les naar les op hun telefoon en in de pauze. ,,Je moet er samen goed over nadenken als je dat ook terug wilt dringen. Het zou mijn wens zijn, maar als je dat doet, dan koppel je het besluit aan het gebruik van social media. Er komt nu veel informatie los en onderzoeken wijzen uit dat social media voor veel sociale druk zorgt bij vooral meisjes. Dat is nuttige informatie als onderbouwing om tot zo’n besluit te komen. Dat zien wij op school namelijk ook. Wij hebben hier wel wat incidenten gehad met social media.”
,,Het vraagt wel om een bredere aanpak. Dan heb je ‘thuis’ ook nodig. Je ziet dat mensen niet bewust zijn van de impact van social media, onwetend over wat het met een ander doet. Pestgedrag en ‘buitensluitgedrag’ manifesteert zich de gehele dag. Buitenschools maar ook daarbinnen. En wat ook schoolgerelateerd is, is dat je ’s avonds als docent een cijfer op Magister zet. Je weet dat sommige kinderen dat belangrijk vinden. Ook dat kan met het oog op het slapen gaan effect hebben op hun welbevinden. Die dingen kunnen wij ook anders aanpakken.”
,,Met ‘Regie in de klas’ willen we ritme en routine in de school realiseren. In dat programma zit besloten dat we kijken welke stappen we nog meer kunnen maken, op basis van dat we een bepaald pedagogisch klimaat willen hebben. Wat we sowieso doen, is het protocol rond social media-gebruik actualiseren, naar het nieuwe model van Verus (de vereniging van katholiek en christelijk onderwijs, red.). Daarbij gaat het om de omgangsvormen.” Kan een leerkracht bijvoorbeeld ‘bevriend’ zijn met een ouder op social media? Welke regels hanteer je als school? ,,Je merkt dat er heel veel behoefte is aan richtlijnen, voor zowel medewerkers, als leerlingen en ouders.”
,,Hoe scholen er mee omgaan en waarom ze die keuzes maken, is heel divers”, weet Ina Koning. ,,De optie van telefoons in een zak aan het begin van elke les, die was er al langere tijd. Optie twee is de telefoon in het kluisje, alleen in de pauze er even uit. Er zijn ook scholen die voor optie 3 kiezen: de telefoons bij binnenkomst het kluisje in en aan het eind van de dag er weer uit. Wat recent onderzoek duidelijk maakt, is dat de smartphone en het gebruik van social media het welzijn van vooral meiden beïnvloedt, ook als het gaat over beschikbaarheid tijdens schooltijd. Je wilt die groep die het meest kwetsbaar is, beschermen. De middelbare schoolleeftijd is een belangrijke fase van hun ontwikkeling.”
,,Behalve dat zo’n smartphone veel vraagt van je focus en aandacht, heb je anderzijds te maken met je sociale ontwikkeling als puber. Meiden zijn daar meer mee bezig dan jongens. Hoe je er uit ziet, wat er van gevonden wordt. Daarom wordt social media als een van de verklaringen gezien van de afname van de mentale gezondheid bij vooral meisjes.”
,,Ga maar na als je zelf in gesprek bent en er ligt een telefoon op tafel. Dat is van invloed. Dat is bij jongeren in de klas ook zo. Daarom is op basis van onderzoeken het advies: de smartphone onder schooltijd in de kluis. Voor veel kinderen heeft het een negatieve impact. Je kunt uitzondering maken voor kinderen waarvan de school weet dat die het wel nodig hebben, met het zogeheten rugzakje. Daarnaast kan een school zich afvragen of het verstandig is om ’s avonds cijfers in een app als Magister te zetten. Dat kan stress opleveren bij jongeren en verlaagt de slaapkwaliteit, weten we uit onderzoek.”
,,Belangrijk om te onderkennen, is dat het niet alleen de taak is van scholen. Ouders hebben hier ook een belangrijke rol in. Ze weten vaak niet hoe of wat en kunnen meer dan ze nu denken. Of geven toe aan de groepsdruk, want ‘iedereen mag de telefoon mee’ of ‘iedereen speelt die game’. Ouders moeten weten wat de risico’s zijn, ik denk dat ze zich dat niet voldoende realiseren. Daarvoor zou je met regelmaat naast je kind moeten gaan zitten, meekijken met wat er gebeurt en je verdiepen.”
,,Het gaat dus om een gezamenlijke inspanning. De overheid en scholen hebben verantwoordelijkheid, alsmede de ouders moeten er bovenop zitten, want van de techbedrijven hoeven we het vooralsnog niet te verwachten en je kunt het niet aan je kind over laten, dat ze allemaal weten wat goed voor hen is en op tijd stoppen of bepaalde keuzes niet maken. Ouders denken soms dat kinderen dat kunnen inschatten, dat snap ik. Maar de nieuwe technieken zijn slim, kinderen vallen ten prooi aan de apps van techbedrijven.”
,,Als ouder is het goed om grenzen aan te geven, daar hebben kinderen behoefte aan. Sommige ouders vinden het wel makkelijk dat kinderen de telefoon bij zich hebben. Daarom is een stuk bewustwording belangrijk.”
Koning wijst op een experiment in Ierland. In Greystones, net onder Dublin, hebben acht basisscholen, sportverenigingen en ouders de handen ineengeslagen. Samen hebben ze afgesproken dat basisschoolkinderen geen mobiele telefoon mogen hebben, ook niet thuis en in hun vrije tijd. De kinderen moeten wachten tot de middelbare school. Reden voor het experiment, dat wereldwijd aandacht heeft gekregen, zijn zorgen over de mentale gezondheid van kinderen. ,,Ik heb laatst zelf tijdens een ouderavond op een basisschool in Naarden gevraagd wie er openstaat om onderling af te spreken op welke leeftijd kinderen een telefoon krijgen. Tweederde stond daar voor open. Dat is interessant, om de volgende keer op door te pakken. Als je iets wilt bewerkstelligen, moet het iets van samen worden.”
