Hein (90) en Woltje (89) onthullen lang vergeten oorlogsverhalen n

Gevangengenomen broers, onderwaterzettingen en verstopte familieleden

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, hadden ze nog geen idee dat ze achttien jaar later zouden trouwen, laat staan dat ze 81 jaar later nog altijd samen in hun eerste huisje gevestigd zouden zijn. Hein Veerman (90) en Woltje Molenaar (89) gaven elkaar in 1957 het jawoord en sindsdien wonen ze samen in hun gezellige woning in het hart van Volendam. ,,Hij dacht toen we elkaar ontmoetten, dat ik een nichtje van hem was”, lacht Woltje. Hein vult haar aan: ,,Als kind speelde Woltje altijd met een nichtje van me, dus ik dacht één en één is twee. Gelukkig had ik het mis.” Het vriendelijke stel heeft ten tijde van oorlog een hoop meegemaakt. Voor de Nivo-rubriek 75 Jaar Vrijheid schuiven ze samen aan om herinneringen aan die onverbiddelijke tijd op te halen.
Door Kevin Mooijer

Op 2 maar 1930 werd Hein Veerman geboren op de oude boerderij in de Kathammerstraat. ,,Mijn vader heeft altijd koeien gehad, dus ik ben op boerderijen en met dieren opgegroeid. Op mijn zesde verhuisden we naar het Noordeinde, waar we achter het huis een koeienstal met twaalf koeien hadden.”

[ads id=66]

In mei 1940 liet de overheid de Meer volstromen, zodat Duitse parachutisten geen goede landingsplekken hadden en ze zich niet goed voort kunnen bewegen. ,,We waren genoodzaakt onze koeien elders onder te brengen. Ze werden – tot een betere oplossing zich aandiende – naar Oosterblokker gebracht. Als jongetje fietste ik vaak naar de koeien toe om te kijken hoe het met ze ging. We hadden toen geen kinderfietsen, dus die hele rit moest staand, anders kon ik niet bij de trappers.”

Bewoonbaar
Een stukje verderop woonde Woltje Molenaar met haar vader, moeder, broers en zussen in een huisje aan de Meergracht. Eén van de straten die het hardst werd getroffen door de onderwaterzetting. ,,We kregen van tevoren bericht dat de overstroming zou komen, dus mijn ouders verhuisden alles dat beneden stond naar boven en naar de botter van mijn vader. Daar zouden we immers gaan verblijven tot ons huis weer bewoonbaar zou zijn.” Woltjes tante kreeg lucht van de situatie en stak een stokje voor de familieverhuizing naar een schip. ,,Ze stond erop dat we bij haar zouden komen wonen. Zelf had ze geen kinderen, maar ze zag ons altijd graag. De daaropvolgende weken hebben we bij mijn tante aan de Calkoengracht gewoond.”
Woltje had een tien jaar oudere zus wiens man zijn meeste tijd op zee doorbracht. ,,Nadat Nederland zich over had gegeven, was het een tijdje veilig voor Nederlandse jongens, maar dat duurde helaas niet heel lang. Jongens en jonge mannen werden verplicht om voor de Duitsers te werken. De meesten zagen dit natuurlijk niet zitten. Twee van mijn broers, die zich in de gevarenzone bevonden, besloten onder te duiken in Volendam.”
In de bedstee van Woltjes oudste zus werd een geheim luik gemaakt. ,,Tijdens riskante situaties verstopten mijn broers zich achter de bedstee. Vaak kregen we van tevoren wel mee wanneer de razzia’s zouden plaatsvinden, maar het gebeurde ook dat de Duitsers onaangekondigd binnenstapten.”
Woltje zucht: ,,Ik weet nog goed dat ik een keer om 5 uur ’s nachts uit bed gehaald werd. Er stond ons een razzia te wachten en ik moest als de wiedeweerga naar het huis van mijn zus. Het was namelijk zo dat mijn zus – voor zover de Duitsers wisten – alleen thuis was. Mijn twee ondergedoken broers verbleven er wel, maar haar man was op pad voor zijn werk. Als de Duitsers twee warme bedden zouden aantreffen en maar één bewoner, dan zou het niet goed aflopen.”

‘Nog altijd zaten
mijn broers doodstil
achter de bedstee verstopt.
Het was een
zenuwslopende situatie’

Woltje haastte zich in alle vroegte naar het huis van haar oudere zus. ,,Ik dook gelijk in het bed waarachter mijn broers inmiddels verstopt zaten.” Er werd op de deur gebeukt. ,,Drie soldaten, twee in het groen en één gemeen uitziende man in het zwart, kwamen binnen. De man in het zwart was SS’er. Hij liep direct naar boven, terwijl de twee soldaten beneden alles overhoop haalden. Ze schenen met zaklampen in mijn gezicht en schreeuwden van alles in het Duits. Nog altijd zaten mijn broers doodstil achter de bedstee verstopt. Het was een zenuwslopende situatie.” Na een tijdje zoeken gaven de Duitsers het op en vertrokken ze naar het volgende huis. ,,Ze hebben mijn broers die nacht niet ontdekt.”
Eén van Woltjes ondergedoken broers was Corn. ,,Hij heeft het waarschijnlijk het zwaarst gehad van ons gezin tijdens de oorlog.” Corn had pech en liep in een Duitse hinderlaag. Hij werd gevangen genomen en in eerste instantie naar een gevangenis in Nederland gestuurd.
,,Broers Jan en Klaas zaten in de Ondergrondse (het verzet, red.)”, vertelt Woltje. ,,We wisten bijna altijd wanneer razzia’s plaats zouden vinden, maar die avond was het een verrassing. Een onaangename verrassing.” Corn en wat vrienden hadden zich veilig genoeg gevoeld om ’s avonds op de dijk een kaartje te leggen. ,,Uit het niets kwamen de nazi’s voor de dag. Ze waren waarschijnlijk getipt dat er een paar onderduikers op de dijk hadden gezeten. De jongens zetten het op een rennen. Eén van Corns vrienden werd tijdens de achtervolging in zijn been geschoten door een Duitser. Mijn broer werd die avond gepakt en gearresteerd.” Corn werd overgebracht naar een gevangenis in Amersfoort.

Gearresteerd
De avond dat Corn gearresteerd werd, kwam op een – in die tijd – zeldzaam gelukkig moment voor de familie Molenaar. ,,De rest van het gezin was die dag bezig geweest met het huis te versieren omdat broer Jan in ondertrouw ging. De sfeer was goed tot het moment waarop de bakker mijn moeder naar buiten wuifde. Ze liep naar de broodkar om brood van hem te kopen en merkte dat verschillende mensen in de straat naar haar wezen. Ze hoorde Corns naam telkens vallen. Moeder vroeg aan de buren wat er aan de hand was. ‘Weet je dat dan niet? Corn is door de Duitsers gepakt!’ Moeders wereld stortte in.”
Een aantal weken later bereikte een bericht uit de Amersfoortse gevangenis Volendam. ,,We mochten schoon ondergoed naar Corn brengen. Op de dag dat Jan ging trouwen werden we gesommeerd. Op de dag dat Jan in ondertrouw ging werd zijn broer door de Duitsers gepakt en op zijn trouwdag moest hij schoon ondergoed naar zijn gevangengenomen broer brengen.”
Corns volgende halte was een plekje vlakbij Leipzig in Duitsland. ,,Negen maanden heeft hij daar gevangen gezeten en in een fabriek moeten werken. Wat ik me nog goed herinner, is dat Corn de verantwoording had om de ketels te ontsteken wanneer er een luchtalarm klonk. Zo zou de hele fabriek in rook gehuld worden, waardoor het gebied niet meer zichtbaar was voor vliegtuigen die de boel kwamen bombarderen.”
Hein neemt het woord over: ,,Ondanks alles dat we hebben meegemaakt hadden we het geluk dat we allebei geen echte honger hadden tijdens de oorlog.” Woltje lacht: ,,Jij niet, maar ik had altijd honger. Nog steeds eigenlijk.” Heins vader had twaalf koeien. ,,Hij kon melkproducten maken, dus we hadden genoeg voedsel en ruilmiddelen. Af en toe kwam mijn vader in het bezit van een kar met aardappels, fruit en groente. Zijn plan was steevast om dit van de Kop van Noord-Holland naar Volendam te vervoeren, maar iedere keer weer kwam hij thuis met een lege kar. Misschien lagen er nog een paar verdwaalde aardappels achterin”, lacht Hein. ,,Hij gaf onderweg alles weg aan mensen die het beter konden gebruiken dan hijzelf.”

‘Die Duitse jongens
werden ook maar op
pad gestuurd en
waren er helemaal
niet bij mee dat
ze oorlog moesten voeren’

,,Ik weet nog dat die Duitse soldaten heel normale jongens waren. Zij werden ook maar op pad gestuurd en waren er helemaal niet bij mee dat ze oorlog moesten voeren. Ze waren altijd vriendelijk, tot het moment dat hun leidinggevende zich liet zien. Als die kerel in de buurt kwam, veranderde hun vriendelijkheid op slag in agressie en intimidatie. Eens in de zoveel tijd kwam er die verschrikkelijk nare man met zijn gigantische Duitse herder naar Volendam. Hij had de leiding over alle soldaten die zich in dit gebied bevonden. Het was voor niemand hier goed nieuws als hij deze kant op kwam.”
Tijdens de laatste twee weken van de oorlog klopten de overgebleven Duitse soldaten aan bij de familie Veerman. ,,Ze kwamen beslag leggen op onze koeienstal. De koeien werden het land opgestuurd en zij gebruikten de stal als overnachtingsplaats. Rond diezelfde periode zag ik een groepje Duitse soldaten iets begraven bovenop de dijk ter hoogte van het Zuideinde. Ik weet nog dat ik bij mezelf dacht ‘als ze straks weggaan laten ze de boel hier ontploffen’, maar een paar dagen later groeven ze het weer op en namen ze het mee. Ik heb helaas nooit uitgevonden wat het was dat ze begroeven. Ik vraag het me al 75 jaar af.”
Nadat de laatste Duitsers de benen hadden genomen stroomde Volendam al gauw vol met de geallieerden. ,,Er hing een fantastische sfeer in het dorp”, licht Woltje toe. ,,Alle kinderen versierden de buurt en maakten rozen van crêpepapier, er werd muziek gemaakt, ik zag mijn vader dansen. Het gevoel dat we niet meer bang hoefden te zijn. Eindelijk was de bevrijding daar.”

Herenigd
Ondanks alle vreugde hing er nog steeds een schaduw boven de familie Molenaar. ,,Mijn moeder was natuurlijk blij dat we bevrijd waren, maar vierde het feest niet zo hard mee. Ze zat nog altijd erg over Corn in. We wisten niet waar hij was, hoe het met hem ging en of hij überhaupt nog leefde.”
Een paar weken na de bevrijding zaten Woltje en haar moeder bij Woltjes oudste zus op de koffie. ,,We werden door omwonenden naar buiten geroepen. ‘Kom gank! Kom gank!’ hoorden we. ‘Corn is in Volendam!’ Mijn moeder schoot uit haar stoel en haastte zich naar buiten. En jawel hoor, daar kwam broer Corn de straat inlopen. Hij droeg een vreemd pak, waarschijnlijk iets dat hij ergens gevonden had. We waren zielsgelukkig dat hij nog leefde en terug in Volendam was.”
Na de oorlog was Corn lopend en liftend vanuit Duitsland terug naar Nederland gekomen. ,,Hij strandde in Eindhoven, waar hij opgevangen werd door een gezin met een jong zoontje. Dat ventje heeft ooit nog eens bij ons gelogeerd in Volendam. Mijn moeder was die mensen zo dankbaar dat ze haar Corn hadden opgevangen.”
Na maanden, misschien wel jaren van onzekerheid werd de jonge Corn eindelijk herenigd met zijn droevige moeder. ,,Ik heb haar nooit meer zo gelukkig gezien als op dat moment, maar ondanks dat kwam moeder tijdens de hereniging toch met een typerende uitspraak: ,,Je hebt toch geen luizen, hè?”

Geen schoolkamp of musical voor groep 8, maar leerlingen Springplank maken… n

Het beste van het alternatief

Voor kinderen vallen alle maatregelen rondom het coronavirus niet mee. Kinderen uit groep 8 hebben zelfs extra pech. Na lange tijd thuiswerken mogen ze eindelijk weer sporten en naar school, maar voor hen gaat het schoolkamp en de afscheidsmusical dit jaar helaas niet door. Hoe gaan zij hiermee om? De Nivo vroeg het de kinderen uit groep 8 van de Springplank. Ondanks alles blijven zij gelukkig positief.
Door Leonie Veerman

Toen juf Willemijn Veerman haar klas het slechte nieuws vertelde dat het schoolkamp niet door zou gaan, werd het erg rumoerig in de groepsapp. Veel van de kinderen volgden thuis het nieuws over het coronavirus en zagen het eigenlijk al aankomen. Toch kwam de boodschap hard aan.

[ads id=66]

„Ik mag niet vloeken, maar anders had ik dat op dat moment wel gedaan”, zegt Frenck Kwakman, een van de leerlingen. Bij zijn klasgenootjes Dewy Rein, Youssra S’khairi en Denise Kwakman verschijnt een frons op het gezicht als ze terugdenken aan het moment waarop ze het slechte nieuws te horen kregen. „Bleeghh”, roepen ze in koor. „Het schoolkamp is toch iets waar je al jaren naar uit kijkt”, legt Dewy uit. Denise knikt instemmend. „Al vanaf de kleuterklas zwaaien we ieder jaar de bus met ‘groepachters’ uit die op kamp gaan. En juist nu wij aan de beurt zijn, gaat het niet door.”
„Gelukkig worden alle spellen en activiteiten wel georganiseerd”, zegt Youssra, „maar dan gewoon hier op school en in de buurt.” Alle leerlingen vinden het fijn dat het kamp zo toch een beetje door kan gaan. Lex Veerman vertelt dat zelfs de bonte avond doorgaat. „En we mogen hier dan een nachtje op school slapen met z’n allen.” De kinderen benadrukken dat dit het leed wel enigszins verzacht. „Niet veel kinderen hebben tenslotte ooit op hun school mogen slapen” zegt Isa Wensveen. Fenna Schilder is het daar mee eens en geeft aan dat haar klas wat dat betreft misschien zelfs een geluk bij een ongeluk heeft gehad: „Het is in ieder geval erg bijzonder dat wij dat nu mogen meemaken.”

‘Niet veel kinderen
hebben tenslotte
ooit op hun school
mogen slapen’

Het is duidelijk dat deze hechte groep leerlingen zich niet laat kisten door alle tegenslagen. ,,We hebben besloten om zelf ook nog een keer met z’n allen een nachtje te gaan kamperen in het park”, zegt Lynn Veerman. Shanna Tuijp vult aan: „Omdat velen van ons dit jaar ook niet met onze familie op zomervakantie kunnen, hebben we dan toch iets om naar uit te kijken.”
Juf Willemijn vermeldt nog dat het schoolreisje van vorige week helaas ook niet door kon gaan. De leerlingen reageren daarop gelaten. „We zouden gaan poldersporten”, zegt Indy Veerman. „Daar had ik echt enorm veel zin in. Misschien kunnen we dat ook zelf nog eens organiseren met de klas, als het virus onder controle is.”
Net als alle andere kinderen in Nederland hebben ook de leerlingen van de Springplank de afgelopen tijd veel thuis moeten werken. ,,In het begin was dat nog wel leuk”, zegt Matthijs Rossenaar. „Maar op den duur is het toch vooral erg saai.’ De rest van de klas knikt. Meerdere kinderen geven aan dat ze vooral hun klasgenootjes en de gezelligheid in de klas enorm misten.”
De groepachters hebben dit jaar ook geen Citotoets hoeven maken. En hoewel sommige kinderen aangeven dat ze het wel prettig vonden dat ze die extra stress er niet bij hebben gehad, zeggen anderen het ook wel jammer te vinden. „De Citotoets was namelijk je laatste kans om te laten zien wat je kunt. Bij een hoge score had je nog het advies kunnen krijgen om een niveau hoger in te stromen op de middelbare school”, zegt Irini Burghouts.
Indy Veerman knikt, „ze zeggen dat ze ons straks wel extra in de gaten zullen houden in de brugklas, en als het erg goed gaat kunnen sommige van ons misschien toch nog doorstromen.” Juf Willemijn heeft er het volste vertrouwen in dat de kinderen het straks goed gaan doen op de middelbare school. In al die weken dat ze thuis gewerkt hebben, hebben ze namelijk flink aan hun discipline moeten werken. En dat komt mooi van pas als ze straks meer huiswerk moeten maken.”

‘Zo’n afscheidsmusical
op de basisschool
maak je maar een keer
mee in je leven’

Naast het schoolkamp, het schoolreisje en de Citotoets missen de groepachters dit jaar ook de afscheidsmusical. Voor groep 8 van de Springplank is echter een oplossing verzonnen, de musical wordt dit jaar niet live uitgevoerd maar opgenomen. „Alle andere klassen kunnen de musical dan als film kijken in hun eigen klas”, vertelt Tom van Zelst. Zijn tweelingbroer Dave van Zelst vindt dit een redelijke oplossing. „Ik denk dat we zo wel minder zenuwachtig zijn. Als we uitglijden of onze tekst vergeten, worden we in ieder geval niet uitgelachen.” Toch vindt hij het ontzettend jammer, voegt hij er snel aan toe. Zijn broer Tom knikt instemmend.
Net als bij de broers Van Zelst heerst er in de klas over het algemeen teleurstelling over het feit dat hun musical als video wordt vertoond. „Het is op die manier toch minder spectaculair”, zegt Tom Zwarthoed. Robin Schokker knikt: „Voor een camera staan is toch anders dan voor een live publiek.” Glenn de Boer probeert zijn klasgenootjes op te vrolijken: „Misschien kunnen we de video wel editen, en wat stunts of special effects toevoegen.”
Ook juf Willemijn vindt het ontzettend jammer dat de musical dit jaar niet live uitgevoerd kan worden. „De meeste kinderen zullen hierna ook op hun middelbare school nog op schoolkamp en schoolreisjes gaan, maar zo’n afscheidsmusical op de basisschool maak je maar een keer mee in je leven.” Ze benadrukt dat het ook erg rottig is voor de ouders, die hun kinderen nu niet live op het podium kunnen zien optreden. „Voor veel ouders is dit een erg bijzonder moment, sommige zien opeens een heel andere kant van hun kind, bijvoorbeeld als het normaal erg rustig is, maar op het podium helemaal los komt.”
De kinderen hopen stiekem dat ze de musical toch voor hun ouders mogen uitvoeren. Juf Willemijn vertelt dat ze een uitzonderlijk kleine klas zijn met maar 17 kinderen. „Sommige kinderen hebben mij er op gewezen dat een bijeenkomst van 35 ouders inmiddels gewoon is toegestaan. Maar we hebben helaas niet alleen met de landelijke wetgeving te maken, we moeten ons ook houden aan de regels die de SKOV ons oplegt.” De kinderen houden echter hoop: „Misschien dat we de musical dan over een paar maanden alsnog kunnen organiseren, als het virus is verdwenen”, zegt iemand. De rest van de klas knikt hoopvol.