Crisis dwingt kerken tot creativiteit

Het paasweekend is in aantocht en dat voelt dit jaar anders dan normaal. Ook de katholieke kerkgemeenschap in Volendam leeft anders toe naar haar hoogfeest. Doorgaans zijn de kerken in het dorp goedgevuld op Eerste Paasdag. Nu zijn ze niet toegankelijk vanwege de maatregelen van de overheid. Priesters dragen al weken de mis op voor gelovigen die kijken en luisteren via de L.O.V.E. Zo ook kapelaan Anton Goos. Hij hoopt dat de wereldbevolking door deze moeilijke tijd meer oog zal krijgen voor het immateriële. In de aanloop naar Pasen spreekt de Nivo met de kapelaan.
Door Laurens Tol

Dit moet voor u ook een rare tijd zijn. Dat u voor een lege kerk de mis moet doen, terwijl gelovigen het vanaf een afstand volgen.
,,Een priester wordt aangeraden om elke dag de mis op te dragen. Dus al sta ik niet ingeroosterd, dan doe ik het privé. Ik ben daarom wel gewend om de mis te doen zonder dat er andere mensen bij zijn. Toch is het wel anders als je de huidige context in ogenschouw neemt. Dat mensen niet naar de kerk kunnen en mogen. Natuurlijk dragen we de mis in eerste instantie op aan God. Maar het is wel de bedoeling dat je het ook met elkaar viert. Dat element is nu in ieder geval anders.”

Hoe is het idee van de live-verbindingen met de kerk tot stand gekomen?
,,Wij hebben echt een prijzenswaardige lokale omroep, de L.O.V.E. Ik ben intens dankbaar dat zij zo ver gaan en ons als kerk zoveel mogelijkheden bieden. Dit vind je nergens. Als je ziet dat zij hun programmering aanpassen aan de kerk. Men zei: ‘Wij zorgen ervoor dat mensen de missen kunnen zien op tv en internet’. Dan denk ik: lieve Heer, dat is toch ongekend! Veel kerken hebben nu wel een soort livestream. Dit wat wij nu hebben is echter uniek, van een andere orde. Als dorp en kerk mogen we trots en dankbaar zijn dat we een omroep hebben die dit mogelijk maakt. Op deze manier kunnen mensen toch betrokken zijn bij de mis. Natuurlijk is het anders, maar het is in ieder geval zeker beter dan niks.”

‘Eenvoud heeft ook
een eigen
bijzondere kleur,
een eigen glans,
een eigen kracht’

Krijgt u nog reacties van mensen die de missen volgen?
,,Ik merk dat men er heel blij mee is. Constant hoor ik: ‘Wat fijn dat de mis er was, wat fijn dat we erbij konden zijn’. Ik denk dat we toch een mogelijkheid creëren om te doen waar de kerk voor staat. En dat is: mensen dichterbij God brengen en bruggenbouwer zijn. Zo kunnen hemel en aarde toch op een bepaalde manier met elkaar verbonden blijven. Dat doen we niet alleen door de Mis op te dragen. Ik ben nu ook begonnen met vlogs te maken op YouTube, waarbij ik verhalen uit de kinderbijbel voorlees. Van de week nam ik bijvoorbeeld het verhaal van Palmpasen op. Zo ga ik alle verhalen van de Goede Week vertellen. Verder doe ik knutselwerkjes voor, waarmee kinderen aan de slag kunnen. Zo kan iets leuks, maar ook iets moois worden voortgezet. Dan hebben de kinderen ook iets meer om handen dan alleen maar hun PlayStation. Mensen kunnen mij op YouTube vinden onder de gebruikersnaam: ‘Anton Goos’. Het vereist wel wat werk. Maar ja, ik ben hier niet gekomen om in de zon te zitten en niks te doen”, zegt Goos glimlachend.

Hoe gaat de Paasmis eruitzien en is daarin ook nog plaats voor muziek?
,,In ieder geval zal niet het voltallige koor zingen. We zijn er nog mee bezig hoe de Paasmis er precies uit zal zien. Maar we hopen dus wel op enige vorm van zang tijdens de viering. Het wordt waarschijnlijk geen stille Mis. Muziek is een belangrijk onderdeel voor de kerk. Het heeft als doel om de ziel tot God te verheffen. Denk alleen maar aan de onwijs veel verschillende klanken die je uit ons orgel kunt halen. En aan het mooie koor dat we hebben. Met zes koorleden kan het ook nog steeds mooi zijn. Ik ben dus positief over hoe de Paasmis vorm zou kunnen krijgen. Deze tijd dwingt ons ertoe om creatief te zijn. Minder mogelijkheden wil niet altijd zeggen minder kwaliteit.”

Ziet u hierop inhakend nog dingen die we kunnen leren van deze turbulente periode?
,,Door deze crisis moeten we noodgedwongen veel dingen loslaten. Het dwingt ons tot eenvoud. Eenvoud heeft ook een eigen bijzondere kleur, een eigen glans, een eigen kracht. Vandaag de dag mogen we dit misschien nog meer dan ooit leren ontdekken. Wij gaan als dorp uit deze periode komen. Met ons geloof, onze hoop en onze liefde. Deze drie dingen kunnen we ondanks de beperkingen altijd met elkaar delen. Misschien kunnen we ons door deze crisis ook beter realiseren dat in het leven niet altijd alles vanzelf gaat. Dat wat wij hebben niet vanzelfsprekend is. We zijn gewend dat we alles kunnen en alles om ons heen nodig hebben om gelukkig te zijn. Maar dat is niet zo.”
,,Alles wat zichtbaar is, verdwijnt. Het materiële is er wel. Het is mooi en het is ondersteunend. Maar daar gaat het in het leven niet om. Het biedt geen zekerheid en zelfs geld doet dat niet. Mensen die arm zijn, hoe vervelend hun situatie vaak ook is, maken van dichtbij mee waar het in het leven werkelijk om draait. En dat is om de liefde. Geluk hangt niet af van het materiële. Natuurlijk steunt en ondersteunt het. Voor geld geldt hetzelfde. Zonder geld wordt het leven wel heel lastig. De kerk lijdt financieel ook onder deze crisis. We missen alle inkomsten uit de collectes tijdens de mis. Maar hopelijk kan deze tijd duidelijk maken hoe belangrijk de onderlinge banden zijn die wij als mensen hebben.”

‘Hopelijk kan deze
tijd duidelijk maken
hoe belangrijk de
onderlinge banden zijn
die wij als mensen hebben’

[ads id=66]

Bent u voorbereid op een eventueel groter aantal uitvaarten in de komende tijd?
,,Ik heb in het verleden al hectische tijden meegemaakt. Afgelopen zomer leidde ik nog acht uitvaarten in een week en voerde daarbij nog tien rouwgesprekken. Daardoor weet ik dat je als priester op zulke momenten kracht krijgt om heftige periodes door te komen. Wij zijn wat dat betreft voorbereid op het onvoorbereide. Natuurlijk blijft het even hard voor degenen die een dierbare moeten verliezen. Het is voor mensen die nu een sterfgeval moeten betreuren nog moeilijker dan normaal. Het condoleren gaat toch op een heel andere manier. Op zo’n moment merk je dat het fysieke contact heel erg steunend en belangrijk is. Het is ook heel vervelend dat sommige mensen niet de steun kunnen betuigen die ze willen. Daarbij is het verschrikkelijk dat men na afloop van een uitvaart niet even bij elkaar kan zitten om samen op adem te komen.”
,,Bij uitvaarten kan helaas ook niet iedereen aanwezig zijn. De overheid schrijft voor dat er maximaal dertig mensen voor zo’n bijeenkomst mogen samenkomen. We gaan echt niet tellen bij de deur, maar natuurlijk is het wel belangrijk dat men afstand kan houden. Gelukkig zijn onze kerken groot genoeg om dit mogelijk te maken. We zijn tevens bezig om livestreams tot stand te brengen, zodat het ook voor een groter aantal mensen mogelijk wordt om een uitvaart op afstand te volgen.”

Is al bekend wat er gaat gebeuren met de eerste Heilige Communievieringen?
,,Daar is eerlijk gezegd nog niks definitiefs over bekend. De communievieringen gaan sowieso door, maar wellicht op een ander tijdstip. Als ze deze lente niet kunnen doorgaan, dan worden ze verplaatst naar een andere periode. Hopelijk later in dit jaar.”

Is er nog iets wat u de lezers wil meegeven voor Pasen?
,,Het zijn bizarre tijden. Er wordt op het moment zoveel meer van ons gevraagd dan ooit tevoren. Dan is het nog meer van belang om niet te vervallen in geroddel. Dat is eigen aan ons dorp, maar ik zou daarmee oppassen. Probeer begrip te hebben voor elkaar in deze tijd. Weet dat de ander z’n best doet om het zo goed mogelijk te doen. In deze situatie kan het nooit perfect zijn, dat geldt voor iedereen. Daarbij kun je elkaar alleen maar tot steun zijn, elkaar bemoedigen. Het is makkelijk om in het negatieve te vervallen. Maar zoals we als dorp altijd al gewend zijn geweest, moeten we nu doorgaan. We moeten laten zien hoe hecht wij als gemeenschap zijn.”

Georgette Mooijer is nieuwe casemanager dementie bij Zorgcirkel n

‘Dementie is rouwen om iemand die er nog is’

Ze is al jaren een vertrouwd gezicht binnen de Zorgcirkel. Zo’n 22 jaar geleden begon Georgette Mooijer als leerling op de afdeling dementie van de Gouwzee. Sinds 2010 werkt ze in de thuiszorg in Volendam, waarvan de laatste twee en een half jaar specifiek voor dementerende cliënten. Vorige maand startte ze in haar nieuwe functie: casemanager dementie. ,,In deze rol begeleid ik het hele traject dat een dementerende cliënt doormaakt. Het is soms best heftig, maar ik ben blij dat ik zoveel mensen kan helpen in mijn werk.”
Door Leonie Veerman

Voordat Georgette als casemanager aan de slag ging, volgde ze de HBO-opleiding Casemanager Dementie. Afgelopen december studeerde ze af – en dat op haar 59ste – naast haar fulltime baan in de zorg. Een hele prestatie, maar het bijleren gaat Georgette goed af. ,,Al merk ik wel dat het studeren op deze leeftijd steeds moeizamer wordt. Je onthoudt de dingen minder snel dan vroeger.”
Georgette kan het weten, want het was niet de eerste opleiding die zij als zorgprofessional volgde. En dat terwijl ze als tiener, na het afronden van haar middelbare school, er liever voor koos om direct aan het werk te gaan. Ze kwam via een omweg in de zorg terecht.

Omweg
Een zeer grote omweg welteverstaan, want op haar negentiende stapte Georgette in haar eentje in het vliegtuig naar Australië. ,,Ik ging op vakantie naar familie in Australië. Maar kon geen genoeg van het land krijgen. Ik had in die periode net verkering met mijn man Jaap, en toen ik terug kwam vertelde ik hem hoe mooi het was. Bij het zien van de foto’s werd Jaap ook enthousiast. Niet veel later, toen we samen een weekendje naar Parijs waren geweest, nam Jaap op de terugweg de afslag naar Den Haag. Ik vroeg hem nog of hij nou niet verkeerd ging, maar hij reed doelbewust naar de Australische ambassade. Samen hebben we toen onze emigratiepapieren aangevraagd.”

‘Na een interne
opleiding van vijf
maanden ging ik
aan de slag
in de vrouwen-
gevangenis
van Sydney’

[ads id=66]

VOLENDAMS VERLEDEN

Angstig avontuur vader Bruin Steur ‘van Jijpert’ en zijn zoons Andries en Klaas Steur tijdens aardappeltocht vanuit Friesland

In het afgelopen weekend van 4 en 5 april zou de jaarlijkse Pieperrace plaatsvinden vanuit de haven in Volendam, maar door het verhevigen van het corona-virus en de door de regering ingestelde noodzakelijke maatregelen moest deze voor dit jaar worden afgelast. Bijzonder jammer, want het is ieder jaar weer een prachtig, levendig en historisch evenement aan onze haven. De Pieperrace is een herinnering aan de aardappeltochten die de Volendammer vissers tijdens de oorlog ondernamen naar Friesland en Overijssel, om daar aardappelen op te halen voor de hongerende bevolking van Amsterdam en andere plaatsen in het westen van Nederland, later ook voor ’t Gooi. Het gebeurde tijdens de oorlog in de hongerwinter van 1944 naar 1945. Ook de meeste inwoners van Volendam zijn met de aardappelen uit Friesland de winter goed doorgekomen.

Over één van die tochten hebben we een tijdje geleden nog een spannend verhaal gehoord van een ooggetuige, een deelnemer zelfs aan zo’n tocht; het zou jammer zijn om het nu niet te plaatsen, daarom laten we het hieronder volgen.
We hoorden het van Andries Steur ‘Andries van Jijpert’ (volgende maand wordt hij 95 jaar), die samen met zijn vader Bruin Steur, ‘Bruin van Jijpert’ en zijn broer Klaas ‘van Jijpert’ met hun schip de VD 68 enkele angstige en spannende dagen hebben beleefd. Andries was getrouwd met Nel Koning, ‘Nel Janke’ en woonde voorheen met zijn gezin aan de Prinses Margrietstraat; momenteel woont hij in de Sint Nicolaashof.

Gearresteerd om meegenomen verstekelingen aan boord
Regelmatig werd door de ondergrondse verzetsbeweging in Friesland aan de Volendammer schippers gevraagd of zij op de terugreis één of meer verstekelingen mee wilden nemen naar het westen, waar deze vervolgens door een ondergrondse afdeling in Noord-Holland werden overgenomen en in veiligheid gebracht. Het betrof dan bijvoorbeeld gestrande Engelse of Amerikaanse piloten, leden van het verzet naar wie werd gezocht, Joodse volwassenen en kinderen. De schippers zeiden daar geen “nee” op. Zo namen Bruin Steur ‘van Jijpert’ en zijn zoons ook twee verstekelingen mee.
Op het schip was meestal nog wel snel tussen en onder de aardappelen een geïmproviseerd schuilplekje te vinden. Voor de veiligheid waren deze keer geen namen en andere antecedenten van de verstekelingen gegeven. Op de terugtocht naar Volendam, die meestal ’s nachts plaatsvond, volgden de schippers meestal in konvooi de veilige kustlijn, maar onderweg waren er altijd strenge controles mogelijk door de Duitse waterpolitie, die met snelle patrouilleboten langszij voeren. Vader en broers Steur hoopten er dit keer aan te kunnen ontkomen, maar die wens bleek ijdel. Bij zo’n controle moest de opgegeven lading kloppen en de bemanningsleden moesten hun door de Duitsers uitgereikte ‘sonderausweise’ en persoonsbewijzen kunnen tonen. Schipper Bruin ‘van Jijpert’ en de broers Andries en Klaas konden dat wel, maar de bij een doorzoeking van het schip gevonden verstekelingen niet. Daarop werden alle personen aan boord gearresteerd.

Alle aardappelen in beslag genomen
Vader Bruin Steur, zijn zoons en de twee verstekelingen werden met schip en al naar de haven van Enkhuizen gedirigeerd. Aan de kade werden ze opgewacht door drie Duitse politieagenten. Andries en Klaas Steur werden samen met de verstekelingen onmiddellijk naar de gevangenis van Alkmaar overgebracht.
Daarna hebben ze de verstekelingen nooit meer gezien en ze weten dan ook niet wat er verder met hen is gebeurd. Dat hing er vanaf of zij gestrande geallieerde piloten, verzetsmensen ofwel Joden waren.
Vader mocht bij zijn schip blijven en moest helpen het uit te laden; alle aardappelen werden in beslag genomen. Onder de drie Duitse agenten bleek echter een Nederlander te zijn. Deze was mogelijk op de hoogte van de afspraken ten aanzien van de aardappeltochten en misschien had hij na een gesprekje met Bruin ‘van Jijpert’ wel begrepen, dat deze een gezin had dat gevoed moest worden.
Bruin mocht zijn portie van 15% van de lading behouden en met zijn schip en de aardappelen doorvaren naar Volendam. Dat moest hij deze keer dus in zijn eentje doen. In de buurt van Edam, in het pikdonker van de nacht, liep hij met zijn botter vast aan de grond. Zijn luide geschreeuw werd ten slotte gehoord door iemand aan de wal. Deze maakte contact met schippers in Volendam, die met hun botters naar de ongelukkige Bruin Steur voeren en zijn schip weer vlot trokken. Eindelijk in Volendam aangekomen kon hij zijn portie aardappelen lossen, zijn gezin voeden en misschien ook anderen ermee helpen.

[ads id=66]

Via de gevangenis in Enkhuizen op de trein naar een werkkamp in Duitsland
Intussen zaten de broers Andries en Klaas Steur ‘van Jijpert’ in de gevangenis van Alkmaar, waar zij de nacht moesten doorbrengen. Ze ondergingen een scherp verhoor door een Duitse commandant, die vervolgens oordeelde dat de broers de perfecte leeftijd hadden om in een werkkamp in Duitsland te kunnen werken De volgende morgen werden zij dan ook allebei per trein naar Kamp Amersfoort overgebracht. Kamp Amersfoort gold als een doorgangskamp, vanwaar gevangenen verder werden getransporteerd, óf naar één of ander werkkamp in Duitsland, óf wanneer het Joden betrof naar één van de diverse concentratie- dan wel vernietigingskampen.
Andries en Klaas werden op één van de volgende dagen over het water, met een rijnaak als vaartuig, richting de stad Kampen in Overijssel vervoerd. Op het station van de plaats IJsselmuiden dicht bij Kampen, moesten ze plaats nemen in de trein en zouden zij beiden op transport worden gesteld richting Düsseldorf in Duitsland.
Toen Klaas en Andries door het raam van de coupé naar buiten keken, bemerkten ze dat de twee Duitse schildwachten allebei aan één kant van de trein naar de achterzijde liepen; ze zagen hun kans schoon en sprongen uit het raam van hun coupé. Ze wisten niet hoe en waar zij zouden landen, maar gelukkig kwamen zij in het zand terecht. Nog een geluk, want aan de andere kant, zo zagen ze toen de trein wegreed, lagen basaltblokken. Gekleed in Volendammer dracht met klompen aan zouden zij vast en zeker gewond zijn geraakt; ze zouden ook gehoord en ontdekt zijn, maar het zand had hun sprong gedempt. En wat niet hoort, wat niet weet en ze maakten dat ze weg kwamen.

Met hulp van ondergrondse verzetsgroepen via allerlei omwegen weer naar huis terug
Dat was makkelijker gezegd dan gedaan; welke kant moesten ze opvluchten? Nadat de trein uit het zicht was verdwenen leek het voor eventjes veilig. Gelukkig waren er één of meer van de omstanders, die de situatie van de jongens goed hadden ingeschat en ervoor zorgden dat zij in contact kwamen met de familie Rekman in Kampen. Deze mensen behoorden tot een afdeling van de ondergrondse verzetsbeweging in Overijssel.
Zij zorgden ervoor dat Andries en Klaas Steur met hulp van meerdere verschillende afdelingen van het verzet, via telkens korte verhuizingen, uiteindelijk in Harderwijk terecht kwamen. Daar zagen ze in de haven een behoorlijk gehavend uitziende botter liggen, waarvan ze vermoedden dat die al een tijdje uit de vaart moest zijn en er wel geen eigenaar meer was. Er stond nog wel een mast op, maar zonder zeilen en bij een nadere zoektocht in het schip bleek er geen lantaarn aan boord te zijn. Toch besloten Andries en Klaas de botter ’s nachts te kapen en de gok te wagen om al drijvend langs de zuidkant en dicht langs de wal, de haven van Huizen te bereiken. Met die haven waren ze bekend, omdat zij daar geregeld kwamen met vissen.
Het werd een angstig en spannend avontuur met een gammel schip en zonder enig licht; dit tochtje had gemakkelijk verkeerd kunnen aflopen! Zonder lantaarn konden zij niet zien waar zij voeren; ze zagen niet of er mogelijk obstakels in zee waren, of dat zij de oeverwal zouden raken met daarbij nog dat ook hier de Duitsers langszij konden komen! Dan zouden ze echt verloren zijn! Na vele uren drijven herkenden ze eindelijk en tot hun grote geluk de voor hun bekende, diep in het IJsselmeer uitstekende havendam van Huizen. Nu waren ze dichtbij hun redding!

Door vader weer veilig naar huis gevaren
De verschillende afdelingen van het ondergrondse verzet in de verschillende regio’s en verschillende plaatsen hadden intussen niet stilgezeten. Via via was in Volendam de vader van Andries en Klaas gewaarschuwd. De Volendammer politieagent Freek Zwarthoed ‘Koffiedik’ zegde hem aan, dat hij met zijn schip naar de haven van Huizen moest varen. Het waarom kwam hij niet te horen, maar na aandringen van Freek en na vele rondjes ijsberen door de huiskamer besloot Bruin ‘van Jijpert’ gehoor te geven aan het dringende verzoek en vertrok naar Huizen. Zo kon het gebeuren, dat toen Andries en Klaas uit hun gammele boot stapten en via de dam naar de binnenhaven liepen, zij aan een beun de VD 68 van hun vader zagen liggen! Hoe kwam dié hier nou verzeild, op dit tijdstip en om welke reden? Heel vreemd! Vader en zoons herenigden zich. Nadat ze ieder hun kant van hun hachelijke avonturen hadden verteld werden de zeilen gehesen, de touwen losgemaakt en werd de terugreis naar Volendam aanvaard, waar ze veilig aankwamen.
Thuisgekomen was het zaak voor Andries en Klaas om een goede onderduikplaats te vinden, want wanneer zij nu in handen zouden vallen van de Duitsers, zouden zij het er niet levend vanaf brengen. Ze kregen een schuilplek bij hun ome Hein Steur, de vrijgezel ‘Hein van Jijpert’, die aan de Berend Demmerstraat woonde. Het was minder dan 100 meter van hun ouderlijk huis aan de Meergracht 2. Overdag konden Andries en Klaas, net als alle andere onderduikers in Volendam, nog wel buiten vertoeven. Zo konden ze bijvoorbeeld hun moeder en broers en zussen bezoeken. Vanzelfsprekend moesten ze wel waakzaam blijven en ’s nachts doken ze weer onder bij hun ome Hein. Ondanks zijn 94 jaar kon Andries Steur het verhaal nog prachtig navertellen.
Met onze grote dank aan oud-visser Andries Steur ‘van Jijpert’, Albert Steur, Tom Tol ‘Blik’ en Thomas Tol voor dit prachtige, spannende verhaal over één van de aardappeltochten tijdens de oorlog en tevens voor de bruikleen van de mooie foto’s.
Vriendelijke groeten van Jan Schilder Vik, Pegasusstraat 25, 1131 NA Volendam, tel. 362216, e-mail: jan.schilder1@ziggo.nl

Fotobijschriften:

De 94-jarige oud-visser Andries Steur, ‘Andries van Jijpert’, die als ooggetuige dit spannende avontuur nog voor ons kon navertellen.

Gezelschap op de VD 68. Links bovenaan Andries Steur en links daaronder zijn broer Klaas Steur, zoons van ‘Bruin van Jijpert’. Zij hebben gezelschap van Jaap Kwakman, ‘Jaap Spiering’, en rechts bovenaan een onbekende priester.

Schipper Bruin Steur, ‘Bruin van Jijpert’, op de VD 68 bezig met het klaren van één van zijn netten. Tijdens een aardappeltocht naar Friesland beleefde hij samen met zijn zoons Klaas en Andries door een riskante hulpactie een angstig avontuur. Links achter hem komt zijn oudste zoon Jaap hem even opzoeken en de man rechts, zittend tegen de mast van een andere botter, zou wel eens mijn vader ‘Heintje Vik’ kunnen zijn.

In het Volendams Museum is een vooronder van een botter nagebouwd, met daarin deze keer zoveel mogelijk instrumenten en attributen die nodig waren tijdens de aardappeltochten. Op de vloer staan een lantaarn en een kompas en ligt een hoornschelp die gebruikt kon worden om bij gevaar om hulp te roepen. Deze instrumenten zouden Andries en Klaas Steur ‘van Jijpert’ onderweg van Harderwijk naar Huizen, op hun gekaapte schip, goed van pas zijn komen. Wanneer het museum weer opengaat kan men ze met eigen ogen gaan bekijken.

In de haven is vast iets feestelijks aan de hand. Er is zoveel bekijks op de hoek van het havendijkje. Op de achtergrond in het midden zien we de VD 68 liggen, het schip van Bruin Steur, ‘Bruin van Jijpert’. Hij viste samen met zijn zoons Andries en Klaas. Foto 1910 Foto J Siewers.