Gebeurtenissen rondom suïcide schokken het dorp en vragen om bewustwording en kwetsbaar mogen zijn (2)
Het verhaal van vorige week – naar aanleiding van de vijf suïcidepogingen in korte tijd – maakte naast erkenning, (oude) pijn en verdriet, ook bewustwording en gesprekken los. We vragen er deze keer aandacht voor, door Rina Zwarthoed aan het woord te laten. Zij maakte zo’n drama 49 jaar geleden mee. En psychiater Matty Hakvoort, die veel dorpsgenoten onder behandeling had en heeft.
Matty Hakvoort uit Monnickendam geraakte direct na de Nieuwjaarsbrand van 2001 betrokken bij het opzetten van het Supportproject en de begeleiding van getroffenen. Samen met zijn vrouw Karin Hoogeveen is hij ook grondlegger van Het Huis aan het Water in Katwoude. ,,Na de Nieuwjaarsbrand heb ik een constante relatie met Volendam ontwikkeld en als telg van het bedrijf Hakvoort groeide ik al jong op met Volendamse werknemers en ken ik een hoop mensen uit de gemeenschap.” En zo komen veel mensen uit het dorp al geruime tijd in zijn coachingspraktijk. ,,Ik heb te maken gehad met de mooie kant: de gemeenschapszin. En ken ook dat wat lastig is: de mogelijkheid om emotionele dingen te kunnen benoemen. Er is verandering gaande, ten opzichte van vroeger, maar dat proces gaat traag, er is nog een weg te gaan.”
,,Vijf suïcidepogingen in vijf maanden tijd is onwaarschijnlijk veel. Voor de achterblijvers is het allermoeilijkste om dit in het leven te integreren, dat is bijna ondoenlijk. Kiezen voor de dood is een ondoorgrondelijke wereld, waar geen normaal mens in normale conditie een idee van kan hebben. Daardoor wordt het als thema vaak vermeden. Je kunt verbanden proberen aan te brengen, maar mensen zijn unieke persoonlijkheden. Om te begrijpen wat speelt is het van belang om de persoonlijke situatie te kennen, maar er zijn ook algemene factoren. In mijn beleving is de wereld van onderlinge competitie en vergelijken enorm toegenomen. Daarnaast is er de verandering van communicatie: die is laagdrempeliger geworden, mensen kunnen alles zeggen wat ze willen en kunnen het elkaar zo lastig maken. De druk om je dan vrij te spelen of hoe je je daarin moet verhouden, is voor mensen enorm toegenomen.”
,,De kans dat jongeren het moeilijk vinden om zich een goede toekomst voor te stellen neemt toe, dat leidt ook tot grotere psychische problemen. Dat zie je in de onderzoeken onder jongeren. Dat gebrek aan vertrouwen zakt nog verder: door toename van sociale druk kunnen mensen buiten de boot vallen. Achter elk verhaal zit een specifiek verhaal, een persoonlijke context.”
,,De drempel om hulp te zoeken is in Volendam al drie keer zo hoog als elders, dat heeft te maken met de geremdheid dat je emoties kunt delen”
,,Naast de mooiheid van de gemeenschapszin in Volendam is de tegenkant die enorme sociale druk en de prestatiedruk. Als je naar algemene factoren kijkt, zie je de daar de meest waarschijnlijke factor van onderliggende problemen. In Volendam is men redelijk tolerant, in hoe je jezelf laat zien, maar als je echt buiten de orde valt, dan val je er ook echt buiten. Chronische stress veroorzaakt depressie en is vaak aan verslaving verbonden. Als je dan langdurig niet wilt zijn wie je bent of waar je bent en er geen perspectief meer lijkt, dan kan langzaam maar zeker de angst verdwijnen om dat laatste stapje te zetten. Als iemand al heel lang heeft bedacht om over een tijdje te gaan stoppen met leven, gaat die persoon zich voorbereiden en onthechten en leeft toe naar dat moment. Bij die mensen merk je meestal niks. Vaker zie je de impulsieve drang, die kan toenemen door alcohol of middelengebruik, er is dan geen helder bewustzijn. Er kan een kokerbewustzijn ontstaan, die persoon neemt zijn omgeving niet meer goed waar. Dat bewustzijn vernauwt naar één punt: handelen zonder te voelen, heel doelgericht. De angst om de stap te zetten is dan verminderd, door de alcohol of andere middelen.”
,,De gevolgen zijn rampzalig, de impact is zo groot, mensen denken vaak ‘als ik dat anders had gedaan, was het niet gebeurd’. Dat is praktisch nooit zo. Je kunt het niet voorstellen wat het is om in die geestelijke – en depressieve – toestand te zijn. En het vervelende is: de wachtlijsten in de GGZ voegen narigheid toe. En als iemand het verdoezelt, wordt het voor een huisarts heel moeilijk. De drempel om hulp te zoeken is in Volendam al drie keer zo hoog als elders, dat heeft te maken met de geremdheid en het gebrek in de vanzelfsprekendheid dat je emoties en kwetsbaarheid kunt delen. En wat je deelt, komt ook vaak in groepen terecht, waardoor vertrouwen ingewikkeld wordt.”
,,Volendam heeft een groepscultuur. Sociale druk is meer dan gewoon aanwezig. Als er veel noodlottigs achter elkaar gebeurt, is er niet de vanzelfsprekendheid om het te bespreken. Als van kinds af aan wordt gezegd ‘tanden op elkaar en door’, ga dan maar eens je emotie voelen, laat staan bespreken. Ik heb meerdere mooie banden opgebouwd met Volendammers, maar merkte ook wel eens van dichtbij dat als het er echt op aankwam, dan was het: kiezen op elkaar zetten en emoties tonen niet toestaan, dat werd zelfs beoordeeld. Terwijl diezelfde persoon van binnen zo’n lief gevoelig mens is en baat zou hebben om het te delen. Daar is nog veel in te winnen.”
Rina Zwarthoed reageerde vorige week online op het eerste verhaal. Gevraagd naar haar gevoel, vertelt zij: ,,Voor ons is het 49 jaar geleden, dat onze zus uit het leven stapte. Maar of het nou zo lang geleden is of nog recent; ik denk dat voor iedereen die zoiets in zijn of haar nabijheid meemaakt, alles weer gaat spelen als zich een nieuwe situatie voordoet, zoals de afgelopen weken. Als een naald zo scherp, herinner ik me nog onze situatie van toen, 49 jaar terug. Op 28 december trouwde ik – achttien jaar jong – voor de wet. Een dag later stapte mijn zus Joke, destijds 24 jaar, uit het leven. Een enorme klap, die we niet zagen aankomen. Ik was de jongste van zeven kinderen en omdat mijn vader net was overleden en mijn moeder veel in de zaak werkte, zorgde Joke deels voor mijn opvoeding.” Ze droeg kennelijk een masker. ,,Ze staat lachend op alle foto’s van de dag ervoor. In het begin was ik erg boos. En kwamen er schuldvragen. Maar het is niemands schuld. Gaandeweg moet je overgaan op acceptatie en dat was een lange weg.”
,,Ze staat lachend op alle foto’s van de dag ervoor. In het begin was ik erg boos, kwamen er schuldvragen. Maar het is niemands schuld”
,,Het was de tijd dat de kist bij zelfdoding niet in de kerk mocht staan. En op 1 januari werden geen begrafenissen gedaan, dus op oudejaarsdag, twee dagen na haar overlijden, werd ze al begraven. Heel Volendam kwam, maar het moest snel afgewikkeld, dus qua verwerking ging dat veel te vlug. Het werd daarna voor velen het zogeheten ‘stille verdriet dat niemand ziet’. Ik hoor m’n moeder nog ‘loeien’ van verdriet. Praten deed je dan niet, want dan begon m’n moeder misschien weer te huilen. Dat komt er allemaal bij. Hoe er mee om te gaan, is voor iedereen moeilijk. Daarom kun je een ander ook niets kwalijk nemen.”
In die tijd was er nauwelijks ruimte om (gezamenlijk) te rouwen. ,,Over dat soort dingen praten, is hier nog steeds moeilijk. Ik heb geleerd de vraag soms anders te stellen, als ik weet dat iemand iets zwaars heeft meegemaakt. ‘Gaat het nog een beetje?’ ‘Hoe gaat het écht met je?’ En iemand dan de ruimte geven. In die tijd ging je ook geen hulp zoeken en werd geen steun aangeboden. Daardoor kwam ik het later weer tegen en moest ik een omweg maken om iets van verlichting te vinden. Daardoor leerde ik ook niet de schijn op te houden dat het goed met me gaat als dat niet zo is. Als je niet lekker in je vel zit, moet je dat kunnen zeggen. Ik doe vrijwilligerswerk en als ik niet lekker in m’n vel zit, zeg ik het wel tegen mensen om me heen.”
,,Bij feestjes stond en sta ik altijd als eerste op de tafel, dat is ook een uitlaatklep. Maar je kunt niet alleen maar lachen in het leven, soms is het zwaar. Allebei mag er zijn. Wat de afgelopen maanden gaande is, is ernstig. Bij mannen heerst vaak geslotenheid; het er niet over hebben, dat heerst. Jacques Herb maakte vijftig jaar geleden het liedje ‘Een man mag niet huilen’. Ook bij vrouwen zie je dat ze niet graag delen. Niet klagen, maar dragen. Terwijl zoveel mensen worstelen. En elke keer als ik hoor dat zo’n poging is gedaan, dan voel ik het verdriet waar de mensen dooreen moeten. Ik hoop dat we het meer gaan hebben over wat er bij ons speelt, want het is wel erg, als je stilhouden moet.”
,,Ik heb in de loop der jaren troost leren halen uit de herinneringen met mooie momenten die we hebben gemaakt. Verdriet hoort er ook bij, het komt en gaat. Ik ga veel naar buiten, om te wandelen. In plaats van op m’n telefoon hangen, wat je nu bij veel mensen ziet, veel bij jeugd ziet. Jongeren moeten aan alles voldoen, hebben een stapel opdrachten voor zich die ze nooit allemaal kunnen vervullen.”
,,Veel gaat hier om de buitenkant, terwijl je eerst naar binnen moet gaan, om meer van jezelf te kunnen houden. Ik denk wel eens: toen hadden we niks en waren we best gelukkig; nu kunnen we en hebben we alles, maar zijn we minder gelukkig. Waar is de simpelheid?”
Wat te doen?
Stichting 113 is er voor mensen met suïcidale gedachten en hun naasten. Zij kunnen 24/7 online -anoniem – chatten, een beroep doen op het online hulpaanbod met hulplijnen, online coaching en de zelfhulpcursus.
Bij een depressie ben je somber en heb je nergens zin in. Ook voel je je bijvoorbeeld leeg, niks waard en heel moe. Praat met je huisarts. En kies welke hulp het beste bij jou past. Zoals praten met de praktijkondersteuner, behandeling van een psycholoog of medicijnen. Probeer te gaan sporten en ga elke dag naar buiten. Praat over je gevoel met bijvoorbeeld een vriend(in).
Fotogalerij
Aan het laden ...