‘Het avontuur trok mij’
Vandaag Veteranendag: Henk en Aad ontmoeten bij speciaal aangelegde anjerveld
Vandaag is het Veteranendag en worden de helden die namens Nederland ergens ter wereld hebben gediend bij elkaar gebracht, om blijk te geven van dankbaarheid. Zo worden ook de veteranen van Edam-Volendam – door onder meer onze burgemeester – toegesproken. Onder hen Aad de Koning (81) en Henk Kwakman (33). Twee uiteenlopende generaties en twee verschillende missies ontmoetten elkaar bij het onlangs aangelegde anjerveld. Bij Fort Edam ligt het perkje met witte bloemen, als symbool van verzet en als teken van respect en waardering voor veteranen.
Aad de Koning was nog maar vier jaar, toen zijn moeder overleed. ,,Ik heb daarna enige tijd bij mijn opa en oma gewoond.” In juni 1961 vertrok hij voor achttien maanden naar Nieuw-Guinea, vanwege een slepend conflict tussen Indonesië en Nederland. ,,Tegenwoordig is het een vrijwillige keuze om het leger in te gaan, wij waren destijds dienstplichtig. Ik was negentien. Zat met een aantal dorpsgenoten op de kazerne, waarvan Jaap Binken en Ab Sier naderhand in hetzelfde bataljon zaten. We zien elkaar woensdag weer, met nog drie Volendammers uit die tijd die nog leven.”
,,Ik weet nog, uitzwaaien was er destijds niet bij, we stapten in het donker op de boot, want niet iedereen in Nederland was het er mee eens dat we werden uitgezonden en ze waren bang voor demonstraties. De reis op het schip was een belevenis op zichzelf. We gingen naar Curaçao, door het Panamakanaal, naar Pearl Harbor. Eenmaal aangekomen, sliepen we in tentjes, de omstandigheden waren niet schoon en communicatiemiddelen hadden we niet. Geen telefoon en tv, twee keer per week was er een radio-uitzending van de Wereldomroep. Maar de sfeer van het samen doen, dat was heel bijzonder. Ik was Hoofd Verbinding van het mortierpeloton.”
Twee keer per week kreeg hij post. ,,Een hele korte brief van mijn vader. In de trant van ‘hoe gaat het daar, hier gaat het goed en Volendam heeft gewonnen’. Hij was geen prater, sprak ook met geen woord over mijn moeder nadat zij was overleden. Onlangs overleed mijn tante en toen kwamen we er achter dat zij drie brieven had van mijn moeder, vanuit die tijd. Dat vonden we zó mooi.”
‘Sommige militairen sprongen uit het raam, om de dienstplicht te ontvluchten, toen we naar Nieuw-Guinea moesten’
Door het zo jong verliezen van zijn moeder was Aad geen ventje meer toen hij op missie moest. ,,Je wordt gehard, ook in het accepteren van situaties. En ik had het thuis niet altijd even gezellig, dus ik ging graag op missie. Je komt op plekken waar je anders nooit zou komen en ik zag het ook als een feit dat ik moest gaan. Sommige militairen sprongen uit het raam, om de dienstplicht te ontvluchten, toen we naar Nieuw-Guinea moesten vertrekken.”
,,Gelukkig hebben wij daar geen echte gevechtshandelingen meegemaakt, andere Volendammers wel. Er zijn wel wat dingen gebeurd. In de tijd dat wij er zaten, zijn een aantal jongens door ongelukken omgekomen en misschien twintig door vuurgevechten. Wat me wel altijd bij zal blijven, was het moment dat we vlak voor het einde werden opgesteld op het vliegveld en de laatste vijf kisten met overleden collega-militairen in het vliegtuig werden gedragen. Dan sta je daar en klinkt de Last Post, dat maakte indruk. Toen in 2014 de MH-17 werd neergehaald en ik de beelden zag van de lichamen die thuiskwamen, herbeleefde ik het voor een groot deel.”
Het nageslacht weet niet veel van wat hij zelf meemaakte. ,,Ik vertel niet zoveel, ze kunnen zich er geen voorstelling van maken.” Nog steeds komen hij en de andere Volendamse veteranen van die tijd bij elkaar, los van Veteranendag. ,,In het begin is nooit aandacht besteed aan de oorlogsveteranen. Dat is later, onder druk, wel gebeurd. Jullie hadden het wel wat rianter, maar het was ongetwijfeld ook gevaarlijk?”, kijkt Aad naar Henk. ,,Qua faciliteiten hadden wij het inderdaad veel beter, we hadden douches, een kantine, telefoons én Wifi”, zegt Henk, voor wie het een jongensdroom was om bij het leger aan te sluiten. ,,Door het zien van films en ik ben ook eens bij een Open Dag van Defensie geweest, in Amersfoort. Zag ik die tanks rijden en heli’s vliegen. Toen was ik verkocht.”
Tijdens zijn opleiding brak hij tegen het einde zijn middenvoetsbeentje, waardoor hij het aanvankelijk niet afmaakte. ,,Toen heb ik twee jaar bij Ten B. gewerkt, maar het bleef knagen. Ik wilde het leger in en maakte de opleiding af. Na het behalen van mijn baret heb ik eerst zes jaar bij de B Compagnie gewerkt en tijdens mijn soort van uitzending naar het Caribisch gebied heb ik besloten om naar de D compagnie te gaan. We gingen op verkenningsmissie naar Mali, waar we bijna een half jaar hebben gezeten. We hadden als taak om te praten met groeperingen, informatie te verzamelen.” De VN-operatie in Mali moest de veiligheid en stabiliteit in het land herstellen en de burgers beschermen. ,,Als je daar nét bent, dan is het High Alert. Daarna werd het rustiger. We kwamen soms nauwelijks burgers tegen op de savanne of steppe, soms kwamen we in dorpjes en stormden de kinderen op ons af, konden we open gesprekken voeren met burgers. Maar op andere plekken meldde iemand zich, die heel kortaf was. Zo hebben we een aantal rare situaties meegemaakt, ook momenten dat je je niet veilig voelde.”
‘Je wilt iets meemaken, je wilt iets achterlaten, dat je namens Nederland ergens aan bij hebt gedragen’
,,Het was een heel andere missie dan die het Nederlandse leger eerder heeft gehad, zoals in Afghanistan. Maar er was vóór onze komst in Mali flink gevochten. Dat gebeurde in onze periode ook, maar wij zaten in een ander gebied.” In 2019 verliet hij het leger. ,,We waren telkens op pad met oude spullen – terwijl we zo goed zijn – en ik was al zeven jaar vaak op pad in het buitenland. Ik had nog best aan willen sluiten bij de Nationale Reserve van de Landmacht, maar niet met dat oude materiaal.”
En als hun (achter-klein)kinderen het leger in zouden willen. Aad lacht: ,,Onze kleinkinderen hebben die interesse niet. Mij trok het avontuur. Ik had me nadien nog aangemeld voor een andere missie, maar daarvoor was ik te jong.” Henk: ,,Het is inderdaad het avontuur. Je traint bovendien heel veel en dan wil je ook voor het écht op pad. Je wilt iets meemaken, je wilt iets achterlaten, dat je namens Nederland ergens aan bij hebt gedragen. Dus als onze kinderen in het leger willen, dan snap ik dat. Je leert zoveel, alleen al in de opleiding. De discipline en zelfstandigheid die je opdoet, dat neem je de rest van je leven mee. Het omgaan met tegenslagen. En waar ik allemaal geweest ben, allerlei landen in Europa, in het Amerikaanse Texas, op Curaçao, de jungle van Frans-Guyana, dat maak je anders nooit mee. Ik vloog in helikopters, werd aan het touw naar beneden geloodst tijdens NAVO-oefeningen.”
Oorlog fascineert hen, dus ook die tussen Oekraïne en Rusland. Henk: ,,Ik volg het dagelijks. Kijk filmpjes, ook naar welke tactieken worden gebruikt.” Aad: ,,Ik had gehoopt dat de kwestie in 2014 al anders was opgelost, want nu zijn miljoenen mensen ontheemd en zijn er heel veel onschuldige doden. Dat had niet zo ver hoeven komen.” Woensdag (vandaag) treffen ze elkaar weer, de twee mannen die in twee verschillende eeuwen hebben gediend. Henk: ,,Ik vind het leuk. Je kunt er met iedereen over praten, maar niemand begrijpt het, behalve de mensen die ook een uitzending hebben meegemaakt.” Aad: ,,Zo’n dag is goed, we komen weer even samen, met anderen die dezelfde omstandigheden hebben meegemaakt. Het zijn ook altijd mensen die idealistisch ingestoken zijn en een goede instelling hebben.”
