De drie klaphekken aan de Edammerweg
Vorige week kregen we van iemand de vraag, waar in Volendam het 1e, 2e en 3e klaphek ooit hebben gestaan. Het zal naar aanleiding zijn geweest van het succesvol verlopen ‘3e Klaphekfestival’, dat vorige week op Hemelvaartsdag plaatsvond in het park in De Meer. De vraagsteller is ‘n goede bekende, geboren Volendammer, maar iemand die ‘n hele tijd buiten Volendam heeft gewoond. Hij wist wel van het bestaan van de klaphekken en hij had er wel eens iets over gelezen, maar waar ze hebben gestaan, wist hij niet precies meer.
De drie klaphekken waar we het over hebben, stonden voorheen aan de Edammerweg en verder op het Edammerpad. Met de uitbreiding van Volendam zijn ze verdwenen. In de tijd dat de wijk De Meer nog niet bebouwd was, lagen daar landerijen, waar koeien en schapen rondliepen. De klaphekken dienden om de dieren tegen te houden.
Het 1e klaphek stond indertijd op de Edammerweg, ter hoogte van de ingang naar de huidige Berend Demmerstraat. Het 2e was iets vóór de ingang naar de huidige Pastoor van der Weidenstraat en het 3e stond op het Edammerpad, ter hoogte van de Molenweg. Deze is als laatste verdwenen. Naar dit 3e klaphek is het bekende ‘3e Klaphekfestival’ genoemd. Wij hebben het 1e en 2e hek niet meer gekend, nog wel het 3e, die op het Edammerpad. Die werd indertijd ook wel de ‘centenpoort’ genoemd. Heel vroeger hadden daar kinderen gestaan, die het hek openhielden wanneer er een visventer aan kwam en er met zijn venterskar door wilde. Van sommige passerende venters, die een goede dag hadden gehad en afhankelijk van de grootte van de groep kinderen, kreeg ieder een cent. In die tijd kon je voor ‘n cent al iets kopen in de snoepwinkel.
Van de klaphekken bestaan ook foto’s
Een mooie overzichtsfoto van de plaats waar het 1e klaphek, dwars over de Edammerweg heeft gestaan. Het flinke gebouw links vooraan was de vroegere woning van meester Berend Demmer, die destijds hoofdmeester was van de ‘neutrale’ school die ernaast stond. De Berend Demmerstraat is naar hem genoemd. Later was in dit gebouw het hulpsecretarie van de gemeente. Op de plaats van het hekwerk links naar beneden kwam later de slagerij van Jan Runderkamp, de vader van ‘Jan Tuf’ en de bap van ‘Jan Tuf junior’, 3 generaties slager. Rechts zien we de woningen aan de haven, de gewimpelde masten van de botters steken boven de daken uit; een volle haven, het is vast zondag. In het midden de woningen aan het Dril. De foto zal vermoedelijk gemaakt zijn omstreeks 1900, want er moet nog ‘n begin worden gemaakt met de eerste rij woningen aan de Calkoengracht, die in 1905 gereed waren. De gracht zelf was toen trouwens behoorlijk breder.
Het tweede klaphek was ook nog aan de Edammerweg, op het stukje tussen de Pastoor van der Weidenstraat en de Overste Ludenstraat. Het stond ongeveer ter hoogte van het huis, waar nu de bekende presentator, programmamaker, schrijver en aanjager van goede doelen-acties Ed Guijt woont met zijn gezin.
Iets verder naar links op de foto kwam de ingang naar de Pastoor van der Weidenstraat.
Het 3e klaphek was op het Edammerpad, ter hoogte van de huidige Molenweg. Op de prentbriefkaart is daar nog helemaal niets van te zien, alleen maar land. Deze opname zal ook van omstreeks 1900 zijn. We hebben trouwens in het artikel straatnamen genoemd, maar in de tijd dat de foto’s zijn gemaakt, bestonden in Volendam nog geen officiele namen voor de straten!
Op de achtergrond zien we de boerderij van de toenmalige ‘Meereboer’. We kunnen ook goed zien, hoe vanaf deze kant de boerderij en de molen ten opzichte van elkaar stonden. Naar deze molen is de Molenweg genoemd. Kun je je voorstellen, dat op de plaats van de molen nu de bibliotheek staat!
De visventer met de hondenkar is Thames Tol. Op andere foto’s zie je hem gebogen achter zijn kar lopen, met zijn gat naar achteren. Men zegt, dat hij daarom spottend ‘Gat’ of ‘Gatje’ werd genoemd, het werd tevens zijn bijnaam. Zijn nakomelingen kregen deze bijnaam automatisch van hun voorvader mee en werden ‘Gat’ en ‘Gatje’, of ook wel ‘van Gat’, of ‘van Gatje’ bijgenaamd.
Vriendelijke groeten van Jan Schilder Vik, Pegasusstraat 25, 1131 NA Volendam, tel. 362216, e-mail: jv.schilder1949@gmail.com
Het 1e klaphek – De Edammerweg omstreeks 1900, ter hoogte van de latere Berend Demmerstraat. Links het flinke pand van hoofdmeester Berend Demmer, naar wie de straat is vernoemd. Rechts steken de gewimpelde masten van de botters boven de daken uit — een volle haven, vermoedelijk op een zondag. Op deze plek stond het 1e klaphek, dwars over de weg.
Het 2e klaphek – Het stukje Edammerweg tussen de latere Pastoor van der Weidenstraat en de Overste Ludenstraat. Hier, ongeveer ter hoogte van het huis waar tegenwoordig Ed Guit woont, stond het 2e klaphek. Iets verder naar links liep de ingang naar de Pastoor van der Weidenstraat.
Het 3e klaphek – Het Edammerpad omstreeks 1900, ter hoogte van de latere Molenweg — nog volop boerenland. Op de achtergrond de boerderij van de Meereboer en de molen, die zijn naam gaf aan de Molenweg. Op de voorgrond visventer Thames Tol met zijn hondenkar, die de bijnaam ‘Gatje’ meekreeg aan zijn nakomelingen. Het 3e klaphek, ook wel de ‘centenpoort’ genoemd, was het laatste dat verdween en gaf zijn naam aan het bekende festival.
