Hij staat bekend als de dokter die vooral luistert. De man die zijn woorden zorgvuldig afweegt en in stilte de grootste stormen heeft doorstaan. Maar wanneer Ruud Iflé (77) terugblikt op een halve eeuw huisarts in Volendam, komt zijn verhaal in volle omvang naar voren: de nachten zonder slaap, de bevallingen, de tragedies, de humor en de duizenden vertrouwelijke gesprekken die alleen een dorpsdokter die alleen een dorpsarts te horen krijgt. ,,Vijftig jaar,” zegt hij. ,,Je knippert met je ogen en het is voorbij.”

Buiten tikt de regen tegen de ruiten, binnen is het warm en stil. Aan de keukentafel, in het statige 16e-eeuws pand dat ooit dienstdeed als woning van haar voorgangers, zit dominee Charlotte Kremer (49). Op de grond springt een jonge kat rond, die met zichtbaar genoegen het leven van de oude huiskat probeert te verstoren. ,,Het is hier nooit saai,” zegt ze glimlachend, terwijl ze haar kopje koffie neerzet.

Piet de Boer ‘Kwatta’ wandelt de Vincentiuskerk binnen. Hier komt hij al sinds zijn jeugd met het Volendams Opera Koor, maar één beeld blijft vijftig jaar later nog altijd plakken: kerstliederen opnemen terwijl het buiten zomer was. ,,Daar stond je dan, hartje zomer,” zegt hij. ,,Probeer dan maar eens in de kerststemming te komen.” In 1975 nam het koor hier zijn eerste kerst-LP op, in een lege kerk waarin elke misser genadeloos werd teruggekaatst.

In een kleine spreekkamer binnen het Heiligdom van Heiloo staat een vers gezette cappuccino klaar. Zuster Maria Mater Castissima — geboren als Nellie Zegers (35) — gaat rustig zitten. Achter haar staat een gitaar tegen de muur. ,,Ik heb nog bij Jan ‘To’ op les gezeten vroeger,” zegt ze met een brede lach. ,,Net als de rest van Volendam.” Al bijna zes jaar woont ze op het Heiligdom, waar ze onder meer koster is, jongeren en tieners begeleidt, retraites organiseert en kapeldagen verzorgt voor communicantjes en vormelingen. Daarnaast bereidt ze groepen voor op de toewijding aan Maria en geeft ze catecheselessen. Aan deze tafel vertelt ze openhartig over haar jeugd, haar roeping en de weg die haar langs verschillende landen uiteindelijk naar Heiloo bracht.

Wie wil weten hoe Kerstmis er vroeger in Volendam uitzag, moet bij Jaap Mooijer aankloppen. Zeventig is hij inmiddels, geboren in 1955 als vijfde kind in een gezin van acht, grootgebracht in een klein huisje aan de Kathammerstraat waar Jan en Maartje hun kinderen door de winters loodsten. Wat hij zich herinnert is geen romantisch decor van lichtjes en cadeaus, maar iets eenvoudigers: samen de kou trotseren, de geur van vers brood in de keuken, de nachtmis in een overvolle Mariakerk, en de zeldzame luxe van een stukje biefstuk op Eerste Kerstdag.

De aanval kwam uit het niets. Een gigantische roc, een oervogel groter dan een lijnbus, dook neer op een rotsplateau dat alleen bestaat in de fantasie van zes Volendammers en één Dungeon Master. De vogel grijpt een van de spelers. De rest bladert nerveus door karakterbladen. ,,We hebben nog rantsoen, toch? Misschien die zak eten gooien?” stelt iemand voor. Het klinkt als een wanhopig idee. En eigenlijk is dat het ook. Tot de dobbelsteen over tafel rolt en op een twintig blijft liggen.

Het is iets na half één in de nacht van 1 januari 2001 wanneer Leendert Klein thuiskomt in Edam. Verkouden, moe, klaar om zijn bed in te duiken na een rustige jaarwisseling. Op straat is het stil. En dan ziet hij iets wat hem niet loslaat: de burgemeester, midden in de nacht, onder begeleiding van politie, op weg richting Volendam. ,,Dat beeld vond ik zo raar,” zegt hij nu, 25 jaar later. ,,Je weet meteen: hier klopt iets niet.”

Bij Cor Jonk (66) in de keuken is niets strak gepland. Geen kookwekker, geen stappenplan, geen chefshouding. Wel een pruttelende pan die veelbelovend ruikt en een man die weet wanneer hij moet ingrijpen. Zoals hij dat vroeger vroeger op de bouw ook deed. ,,Een goed gerecht is net als metselen,” zegt hij. ,,Je begint met een stevige fundering. En als je denkt: dit wordt niks, dan moet je niet doorgaan.”

Vrijdagavond in Volendam. In veel huizen komt er een potje bier op tafel, de televisie op standje weekend. Maar één man kiest al dertig jaar voor een andere routine: hij loopt richting De Waterdam, gewapend met een playlist vol kinderverzoekjes en een dosis geduld die bovengemiddeld te noemen is. Daar, tussen bubbels, glijbanen en gillende kinderen, wordt Sjon Klouwer elke week opnieuw Johnny Moonlight.

Bij de Kaasmarkt, de Sinterklaasintocht, tijdens Waterdag: wie in Edam opgroeide, hoorde de Kaaskapel. Bijna zeventig jaar lang gaf het orkest kleur aan dorpsrituelen die van generatie op generatie werden doorgegeven. Nu valt het doek voor de vereniging. En daarmee verdwijnt opnieuw een stuk lokaal erfgoed dat ooit vanzelfsprekend leek.